|
 Kompozytor
niemiecki, jeden z klasyków wiedeńskich (klasycyzm muzyka) i największych
twórców muzyki urodził się w 1770 roku umarł w 1827 r. Do 1792 przebywał w
rodzinnym mieście Bonn, gdzie był muzykiem nadwornym. W 1792 wyjechał do
Wiednia; uczył się m.in. u J. Haydna i A. Salieriego, wsławił się jako
pianista i improwizator (1795 pierwszy koncert publ.). W 1796 odbył podróże
m.in. do Pragi i Berlina. W Wiedniu zaprzyjaźnił się z hr. F. von Brunswik i
jego siostrami, Teresą i Józefiną (jedna z nich jest prawdopodobnie
adresatką listów do nieśmiertelnej ukochanej). Dzięki pomocy materialnej
możnych mecenasów oraz wydawaniu swych dzieł Beethoven tworzył jako
niezależny artysta. Jego światopogląd, postawę estetyczną ukształtowały
humanistyczne tendencje oświecenia, hasła subiektywizmu i uwielbienia natury
okresu Sturm und Drang (Burzy i Naporu) i idee Wielkiej Rewolucji
Francuskiej. Osobista tragedia zanikanie słuchu (wynikiem psychicznego
załamania Beethovena był list do braci testament heiligenstadzki z 1802) i
zupełna głuchota od 1818, nie zachwiała postawą Beethovena jako twórcy.
Sztuka Beethovena nie oznacza rezygnacji, jest wyrazem dramatycznej walki i
afirmacji życia. Szkice i notatki Beethovena ukazują niezwykle dynamiczny
proces twórczy dążenie do doskonałego opanowania materii dźwiękowej. Jako
kompozytor z przełomu epok klasycyzmu i romantyzmu w muzyce, wybitny nowator
w zakresie formy, faktury instrumentalnej (rozbudowa orkiestry) Beethoven
wytyczył kierunek rozwoju muzyki na cały XIX w. Z twórczości orkiestrowej na
pierwsze miejsce wysuwają się symfonie: I C-dur (1800), III Es-dur, zw.
Eroica (1803), V symfonia c-moll (1808), z unisonowym motywem losu we
wszystkich częściach; VI F-dur, zw. Pastoralną (1808), 5-częściowa, oddająca
wiejską atmosferę; IX d-moll (1824), z finałową kantatą do słów Ody do
radości F. Schillera, wyrażającą ideę ogólnoludzkiego braterstwa; uwertury
programowe (Coriolan 1807, Egmont 1810), 5 koncertów fortepianowych ( III
c-moll 1802, V Es-dur 1809), Koncert skrzypcowy D-dur (1806). Utwory
kameralne: 10 sonat na skrzypce i fortepian (A-dur, zw. Kreutzerowską 1803),
6 sonat na wiolonczelę i fortepian, tria, 17 kwartetów smyczkowych,
kwintety, sekstety, septet, oktet; na fortepian: 32 sonaty (c-moll
Patetyczna 1799, cis-moll zw. Księżycową 1801, C-dur zw. Waldsteinowską
1804, f-moll zw. Appasionata 1805, Es-dur Les Adieux 1810, B-dur Fur das
Hammerklavier 1818), wariacje (m.in. C-dur na temat walca A. Diabellego
1823), bagatele, ronda. Spośród dzieł wok.-instrumentalnych najważniejsze
są: jedyna opera Fidelio (3 wersje 1805 14, z 3 uwerturami Leonora I, II,
III, oraz uwerturą Fidelio); wielka msza symfoniczna Missa Solemnis (1823);
oratorium Chrystus na Górze Oliwnej (1803), pieśni (Adelaida, cykl Do
dalekiej ukochanej). Wydanie zbiorowe dzieł Beethovena ukazało się w Lipsku
(t. 1 24 1862 65, suplement 1888), wyd. nowe wychodzi w Bonn (od 1960) i
Monachium (od 1961).
|
