|
Papież Jan Paweł II w ciągu
prawie 26-letniej posługi na Stolicy Apostolskiej ogłosił czternaści
encyklik. Encyklika ma charakter pisma okólnego i jest napisana w formie
listu papieża do biskupów i wiernych całego świata.
Porusza najistotniejsze problemy z zakresu doktryny wiary, organizacji
Kościoła, życia chrześcijańskiego, kultu oraz w kwestiach społecznych.
Początkami sięga czasów apostolskich, gdy Piotr, Paweł, Jakub czy Jan
kierowali swoje listy do poszczególnych Kościołów lokalnych. Z czasem
szczególna rola przypadła listom Biskupa Rzymu, wyjaśniającego kwestie
dyskusyjne.
Po raz pierwszy terminu "encyklika" użył papież Marcin I w VII wieku.
Natomiast od czasów Benedykta XIV tytuły encyklik wyznaczają pierwsze słowa
tekstu, które zapowiadają podjętą problematykę.
Począwszy od pontyfikatu Jana XXIII niektóre encykliki, np. "Pacem in terris",
są adresowane do wszystkich ludzi dobrej woli i stały się przedmiotem
studiów oraz refleksji różnych gremiów czy organizacji międzynarodowych, np.
ONZ.
Fundamentem dla encyklik papieskich Jana Pawła II jest nauczanie Soboru
Watykańskiego II, którego realizację Ojciec Święty uczynił naczelnym
zadaniem swojej posługi apostolskiej. Oficjalne nauczanie na Stolicy
Apostolskiej Jan Paweł II rozpoczął od ogłoszenia programowej encykliki "Redemptor
hominis" ("Odkupiciel człowieka") w marcu 1979.
Niemal każda z tych encyklik była wydarzeniem nie tylko dla świata
katolickiego. Jan Paweł II - uważają jego biografowie - każdą ze swych
encyklik poszerza horyzonty katolicyzmu i chrześcijaństwa, otwierając je na
całą ludzkość, na wszystkie kultury i wyznania. Jednocześnie we wszystkich
swych dokumentach wzywa ludzkość do otwarcia się na Chrystusa.
Encyklika "Redemptor hominis" należy do bardziej znaczących encyklik Ojca
Świętego. Papież bardzo wyraźnie podkreśla, że dokonane przez przez
Chrystusa odkupienie potwierdza "niezbywalną godność i wartość każdej osoby
ludzkiej bez względu na jej wyznanie czy kulturę".
Jan Paweł II naucza w niej, że "powszechność odkupienia jest odpowiedzią na
powszechność grzechu" oraz, że "odkupienie jako odnowione stworzenie
ustanowiło ład i harmonię we wszelkich wymiarach ludzkiego życia".
W listopadzie 1980 r. Ojciec Święty ogłosił kolejną encyklikę "Dives in
misericordia" ("O Bożym miłosierdziu"). Poświęcona jest ona w głównej mierze
problematyce miłosierdzia Bożego i jego znaczenia w moralności
chrześcijańskiej. Z całą pewnością encyklika ta zostanie przypomniana
podczas tegorocznej pielgrzymki papieża do Polski, której głównym celem jest
poświecenie Sanktuarium Miłosierdzia Bożego w krakowskich Łagiewnikach.
Ojciec Święty ma je ogłosić światowym Centrum Kultu Miłosierdzia Bożego w
specjalnym orędziu, które skieruje z tego miejsca do całego świata.
Rok później - we wrześniu 1981 r. - Jan Paweł II ogłosił encyklikę "Laborem
exercens". Jest w niej zawarta analiza problematyki pracy ludzkiej w
warunkach współczesnego świata. Ojciec Święty rozwija ideę pierwszeństwa
osoby ludzkiej wobec rzeczy i samej pracy, która - według papieża - winna
być środkiem utrzymania i pomnażania dobrobytu kraju oraz samorealizacji
człowieka. Omawia również uprawnienia pracowników oraz rolę i zadania
związków zawodowych.
W czerwcu 1985 r. ukazała się kolejna encyklika "Slavorum Apostoli",
poświęcona dziełom misyjnym Kościoła. Ojciec Święty ukazuje w niej misyjne i
kulturowe znaczenie dzieła Cyryla i Metodego w świetle aktualnej sytuacji
Kościoła i świata. Papież wskazuje na związek między wiarą i kulturą.
Przedstawia sposoby pokonywania podziałów między narodami, jak również
między Kościołami chrześcijańskimi. Rysuje w niej wizję powszechności
Kościoła, obejmującego różne tradycje kulturowe z poszanowaniem ich
odrębności.
Kolejną encykliką, którą ogłosił Jan Paweł II w maju 1986 roku, była "Dominum
et Vivificantem" (O Duchu Świętym w życiu Kościoła i świata). Papież
nawiązuje w niej do wiary Kościoła, sformułowanej na Soborze Powszechnym
w Konstantynopolu w 381 r. i wyznawanej do dzisiaj w Credo: "Wierzę w Ducha
Świętego, Pana i Ożywiciela". Jest on dopełnieniem Ojca i Syna.
W marcu 1987 r. Jan Paweł II wydał encyklikę zatytułowaną
"Redemptoris Mater"
("Matka Odkupiciela"). Ojciec Święty stara się w niej ukazać centralne
miejsce i rolę Maryi w Kościele pielgrzymującym i wynikające z jej
podwójnego związku z Chrystusem i Kościołem macierzyńskie pośrednictwo.
Uwzględnia również bogactwo związków maryjnych w liturgiach Wschodu,
zwłaszcza bizantyjskiej. W encyklice tej papież wskazał na znaczącą rolę
kobiety w Kościele.
W grudniu tego samego roku Jan Paweł II opublikował jeszcze jedną encyklikę
"Sollicitudo rei socialis", w której koncentruje się na kwestiach
społecznych współczesności. Przypomina o istnieniu poważnych patologii w
świecie, zwłaszcza w zakresie zagrożenia życia ludzkiego i pokoju w wyniku
podziałów na wrogie bloki polityczne. Ojciec Święty akcentuje też
konieczność uwzględnienia w posłudze Kościoła tzw. opcji preferencyjnej na
rzecz ubogich, którymi są ludzie pozbawieni nie tylko dóbr materialnych, ale
także dóbr duchowych. Encyklika ta zachęca do angażowania się
w kształtowanie stosunków społecznych zgodnie z zasadą solidarności, a nie
przez eliminację przeciwników politycznych bądź przemoc.
Po trzech latach - w grudniu 1990 r. - ukazuje się "Redemptoris Missio"
("Misja Odkupiciela"). Omawia ona teologiczne podstawy ewangelizacji.
Charakteryzuje współczesną działalność misyjną, wskazuje jako jej obszar
takie środowiska jak imigranci, młodzież, skupiska biedy, wielkie miasta,
jak również cały obszar stosunków międzynarodowych. Załamaniu się ideologii
marksistowskiej i upadkowi systemu komunistycznego poświęcona jest encyklika
Jana Pawła II "Centesimus annus", która ogłoszona została w maju 1991 r.
Rozwija ona główne tezy katolickiej nauki społecznej w świetle współczesnych
doświadczeń historycznych, zwłaszcza w aspekcie upadku doktryn
totalitarnych. Uznając osiągnięcia gospodarcze kapitalizmu, zwraca uwagę na
zagrożenie wartości etycznych, wynikające z absolutyzacji zasad liberalizmu.
Zagadnienia moralne omawia Jan Paweł II w encyklice "Veritatis splendor"
("Blask prawdy"), która została ogłoszona w sierpniu 1993 r. Ukazuje ona
oparte na Piśmie Świętym, a także tradycji, racje moralnego nauczania
Kościoła. Wskazuje też na wewnętrzny, nierozerwalny związek istniejący
między wia rą i moralnością oraz między wolnością i prawdą.
Najwięcej kontrowersji wzbudziła encyklika "Evangelium vitae" ("Ewangelia
życia"), opublikowana w marcu 1995 r., w której Ojciec Święty w sposób
zdecydowany i stanowczy broni wartości, a także nienaruszalności życia
ludzkiego. Wykłada w niej i rozwija znane stanowisko Kościoła w sprawie
aborcji i eutanazji oraz zajmuje się szczegółowo naturalnymi metodami
planowania rodziny, zachęcając do ich stosowania. Występuje przeciwko
eksperymentom biologicznym i genetycznym na człowieku, sprzecznym z "Bożym
zamysłem".
W grudniu tego samego roku ukazuje się encyklika "Ut unum sint" ("Abyśmy
byli jedno"), poświęcona działalności ekumenicznej. Papież omawia w niej
zagadnienia dialogu katolików z chrześcijanami prawosławnymi i
protestanckimi na temat zjednoczenia Kościoła chrześcijańskiego.
W kwietniu 1998 r., papież ogłosił encyklikę "Fides et ratio". Ojciec Święty
ukazuje w niej relacje zachodzące między wiarą i rozumem.
Ostatnią encykliką jest "Ecclesia de Eucharistia" z 2004 roku.
|
