|
Definicja
opowiadania, jako formy wypowiedzi pisemnej, umieszczona w „Literatura
polska. Przewodnik encyklopedyczny t. II” brzmi następująco: podstawowa
forma wypowiedzi narracyjnej, prezentująca uporządkowany czasowo ciąg
zdarzeń.
Co to oznacza w praktyce?
Wypowiedź narracyjna to słowa narratora, zaś narrator – to postać
opowiadająca. Piszący opowiadanie - to autor, natomiast to, o czym
dowiadujemy się z tekstu – pochodzi od narratora. Czasami narrator
jest konkretny (to jeden z bohaterów wydarzeń), czasami – abstrakcyjny (nie
wiadomo, kto).
Definicja informuje nas w dalszej części, że ów narrator prezentuje
uporządkowany czasowo ciąg zdarzeń. Najmniej zrozumiałe wydają
się słowa: uporządkowany czasowo. Wymaganie to zmusza piszącego
do dbałości o chronologię wydarzeń – jedno musi następować po drugim zgodnie
z upływem czasu.
Opowiadanie jako forma wypowiedzi stylistycznej ma niektóre
cechy wspólne z opowiadaniem literackim (gatunkiem epickim). To przede
wszystkim wspomniany już narrator, którego obecność wyróżnia wszystkie
utwory epickie. A jeśli jest narrator – to muszą być elementy świata
przedstawionego: czas, miejsce, wydarzenia i bohaterowie.
Jeśli temat pracy związany jest z lekturą – musimy korzystać z wybranych
elementów świata przedstawionego zaprezentowanych w niej; jeśli nie –
tworzymy je sami.
Najczęściej opowiadanie nasze pisane będzie w czasie przeszłym, choć
możemy także użyć czasu teraźniejszego (Pobiegłyśmy w jej kierunku i...
stajemy jak oniemiałe), by ożywić akcję.
W naszych pierwszych opowiadaniach starajmy się ograniczyć miejsca wydarzeń,
a także same wydarzenia i liczbę bohaterów. Nie mamy jeszcze epickiego
doświadczenia – i możemy w którymś momencie stracić kontrolę nad logiką
wydarzeń, ich chronologią – a, co za tym idzie – nad przejrzystością treści.
Opowiadanie, którego jesteśmy autorem, to odzwierciedlenie przeżyć i
przygód narratora, przygód, które zdarzyły się rzeczywiście lub mogły się
zdarzyć. Ale – można również pofantazjować i stworzyć świat nierzeczywisty,
jeśli tylko temat pracy daje nam taką możliwość. Ważne jest, byśmy zawsze
panowali nad wydarzeniami i stale kontrolowali swoich bohaterów. Nie możemy
pozwolić na niestosowne ich zachowanie
i wulgarny język.
Opowiadanie to trudna, ale bardzo satysfakcjonująca forma wypowiedzi. W
miarę zdobywania umiejętności stylistycznych możemy je wzbogacać o
opisy sytuacji i przeżyć, a w końcu – ubarwiać je wypowiedziami bohaterów,
czyli dialogami i monologami. Nasze pierwsze opowiadanie może zawierać opisy
postaci i miejsc, bo to już umiemy,
a także poznaną charakterystykę postaci – oczywiście, z konieczności,
nie tak rozbudowaną.
Jak prawie każda praca pisemna, tak i ta składa się z
trzech części. Pierwsza to poznanie czytelnika z elementami świata
przedstawionego, druga – tekst właściwy, trzecia zaś – to zmierzanie do
zakończenia akcji. Czytelnik nie może być zaskoczony finałem akcji w pół
słowa; on musi wiedzieć, że taki finał nastąpi.
Musimy również pamiętać o stałych regułach poprawności pracy stylistycznej:
o akapitach, rozpoczynaniu nowej myśli od nowej linii, marginesie bocznym
(niekoniecznie zaznaczonym kreską), właściwej proporcji poszczególnych
części, nade wszystko zaś – o poprawności ortograficznej.
Warto nad jedną pracą popracować parę dni. Przemyślenie tematu, zapisanie
pracy na brudno, wniesienie przy pomocy słowników koniecznych poprawek –
tego nie da się zrobić w ciągu pół godziny. Korzystajmy również z pomocy
dorosłych – naprawdę warto.
|
