|
Esej szkolny to wypowiedź pisemna,
pozwalająca na swobodną interpretację
tematu przy użyciu wiedzy, osobistych doświadczeń, refleksji, sądów i wrażeń
piszącego. Budowa eseju jest trójdzielna, podobnie jak w rozprawce: hipoteza
+ argumenty + wnioski. Od rozprawki różni się tym, że jest formą otwartą
(zawiera wiele wypowiedzi pisemnych).
Cechy eseju
-
Oryginalny wstęp
-
Narracja pierwszoosobowa; rozważania mają często
charakter monologu
-
Dominacja refleksyjności (zastanawianie się), brak obiektywizmu,
dygresyjność (odejścia od zasadniczego tematu)
-
Wprowadzanie cytatów, dialogów, przykładów ilustrujących własne
przemyślenia oraz „złotych myśli” i krótkich, celnych podsumowań
wypowiedzi (puenty)
Budowa eseju interpretującego utwór liryczny
Część pierwsza
-
Postawienie hipotezy interpretacyjnej
-
Wyjaśnienie znaczenie tytułu wiersza
Część druga
-
Skojarzenia
-
Analiza środków stylistycznych, wersyfikacji, określenie formy wiersza –
powiązane z sensem utworu
-
Własna interpretacja, refleksje, opinie, przemyślenia
-
Związek wiersza z całą twórczością poety i z tradycją literacką
Część trzecia
-
Podsumowanie, czyli ocena, potwierdzenie hipotezy interpretacyjnej
Uwaga: W czynnościach przygotowujących do napisania pracy należy
wykorzystać jedną lub kilka metod interpretacyjnych tekstu lirycznego
METODY INTERPRETOWANIA TEKSTU
1. Strukturalna
Stosowanie nazewnictwa teoretycznoliterackiego (środki stylistyczne,
środki leksykalne, rymy, rytm itp.)
2. Hipoteza
interpretacyjna
Hipoteza postawiona na początku (jednozdaniowa interpretacja utworu np.
Wiersz mówi o..., Omawiany utwór dotyczy...)
3. Heureza
Poszukiwanie odpowiedzi, hipotez, sposobu omawiania utworu; może być
poprzedzone stawianiem pytań
4. Analogie
Porównywanie wiersza z dziełem sztuki (obrazem, rzeźbą, filmem itp.)
5. Wykład
Omówienie biografii poety, jego twórczości, związków z grupami lub
kierunkami literackimi
6. Słowa – klucze
Odnajdywanie i analizowanie słów, które wyznaczają kierunki
interpretacji (słowa wieloznaczne)
7.Wolne skojarzenie
Łączenie znaczeń tekstu z własnymi skojarzeniami (np. tłumaczenie
wiersza rysunkiem)
SŁOWNIK TERMINÓW LITRERACKICH
1.Środki
stylistyczne
fonetyczne (onomatopeja, powtórzenia - anafora)
słowotwórcze (zdrobnienia, zgrubienia, złożenia, neologizmy)
fleksyjne (archaizmy)
składniowe (pytanie retoryczne, apostrofa, inwersja czyli szyk
przestawny, wykrzyknienie, równoważniki)
leksykalne (synonimy, homonimy, porównanie, peryfraza, epitet,
oksymoron i metafora czyli personifikacja i animizacja)
przerzutnia
2. Systemy
wiersza
średniowieczny (jeden wers = jedno zdanie, rymy, nieregularna liczba
sylab),
sylabiczny (stała liczba sylab, średniówka, stały akcent, rymy
żeńskie),
sylabotoniczny (+ ustalony porządek sylab akcentowanych i
nieakcentowanych),
wolny
3.Rymy
męskie (jedna sylaba: fal - dal),
żeńskie (półtorej sylaby: obra - ca – zata - cza)
dokładne (tożsamość brzmień zakończeń wyrazowych: góra – chmura),
niedokładne (zbliżone brzmienie wyrazów: łące – słońce)
parzyste (aabb ), krzyżowe (abab), okalające (abba)
4.
Wyróżniki liryki
podmiot liryczny
sytuacja liryczna
wersy i strofy
ODMIANY I GATUNKI LIRYKI
1. Odmiany: bezpośrednia (1
os.), pośrednia (3 os.) zwrotu do adresata
2. Gatunki:
ballada – niezwykła tematyka,
elementy epickie, świat fantastyczny
elegia - charakter żałobny albo treść poważna, refleksyjna
fraszka – krótki utwór o błyskotliwym uogólnieniu
hymn – podniosły nastrój, pochwała bóstwa, czynu, wielkich idei i
wartości
pieśń – rytmiczny utwór stroficzny, bogaty w powtórzenia i refreny
psalm – pieśń religijna
oda – pieśń pochwalna (człowieka, wydarzenie, pojęcie oderwane) w
podniosłym tonie
sonet – cztery strofy: 4 wersy+ 4 wersy (charakter opisowy) + 3 wersy +
3 wersy (charakter refleksyjny)
tren – lament, żal; pochwałą zmarłego + wyrażenie rozpaczy +
pocieszenie
|
