|
Objaśnienia:
- jest dziesięć części mowy
- pięć odmienia się
- cztery z nich deklinują się. Deklinacja - to odmiana przez przypadki:
| Mianownik |
kto? co? |
| Dopełniacz |
kogo? czego? |
| Celownik |
komu? czemu? |
| Biernik |
kogo? co? |
| Narzędnik |
z kim? z czym? |
| Miejscownik |
o kim? o czym? |
| |
|
- te części mowy, które odmieniają się przez przypadki - nazywane są
imionami
- ta część mowy odmienna, która wysunięta jest na prawo - podlega
koniugacji, czyli odmianie przez osoby (oraz czasy, strony i tryby). Dawniej
czasownik nazywano słowem
- ponadto odmienne części mowy mogą odmieniać się przez liczby i rodzaje
- jest pięć części mowy nieodmiennych
- pierwsza z nich - wysunięta w stronę rzeczownika - łączy się z nim i
dlatego nazywa się przyimek (przy imieniu)
- ostatnia - wysunięta w stronę czasownika - łączy się z nim i dlatego
nazywa się przysłówek (przy słowie)
- najbardziej wysunięta na prawo - spójnik - spaja wyrazy i zdania
- dwie ostatnie - partykuła i wykrzyknik - nie pełnią w wypowiedzeniach
żadnej znaczącej funkcji
RZECZOWNIK
Nazywa to, co postrzegają nasze zmysły
- Odmienia się przez przypadki
- Odmienia się przez liczby (pojedyncza i mnoga)
- Występuje w rodzajach (ten - rodzaj męski, ta - rodzaj żeński, to - rodzaj
nijaki) co oznacza, że taki sam rodzaj rzeczownik ma w liczbie pojedynczej jak
i w mnogiej
- Przy odmianie zmienia się końcówka, niezmienny jest temat (część
pogrubiona)
- Zmiany w temacie nazywamy obocznością
|
|
l.p. (r.ż) |
l.m.(r.ż) |
| M. |
kto? co? |
ł a w k a |
ł a w k i |
| D. |
kogo? czego? |
ł a w k i |
ł a w e k |
| C. |
komu? czemu? |
ł a w c e |
ł a w k o m |
| B. |
kogo? co? |
ł a w k ę |
ł a w k i |
| N. |
z kim? z czym? |
z ł a w k ą |
z ł a w k a m i |
| Msc. |
o kim? o czym? |
o ł a w c e |
o ł a w k a c h |
| W. |
o! |
ł a w k o |
ł a w k i |
| Oboczności: |
k:c |
k:ki o:e |
|
|
|
- Rzeczownik, który jest nazwą własną - to rzeczownik własny (Kielce,
Kościuszko), pozo-stałe rzeczowniki są pospolite (miasto osiedle, szkoła)
PRZYMIOTNIK
Nazywa właściwości rzeczownika
- Odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje
-
Rodzaj przymiotnika zależny jest od rzeczownika, który jest
przez niego określany
liczba pojedyncza:
(ten) zdolny (chłopiec) rodzaj męski
(ta) zdolna (dziewczyna) rodzaj żeński
(to) zdolne (dziecko) rodzaj nijaki
liczba mnoga:
(ci) zdolni (chłopcy) rodzaj męskoosobowy
(te) zdolne (dziewczyny , dzieci) rodzaj niemęskoosobowy
-
W zależności od natężenia cech przymiotnik występuje w różnych
stopniach
równy - ładny wyższy - ładniejszy najwyższy - najładniejszy
(stopniowanie regularne)
równy - zły wyższy - gorszy najwyższy - najgorszy
(stopniowanie nieregularne )
równy - chory wyższy - bardziej chory najwyższy - najbardziej chory
(stopniowanie opisowe)
LICZEBNIK
Wskazuje liczbę, ilość lub kolejność
Liczebnik to zapis słowny cyfry
-
główny (dwa, trzy) - odmienia się (poza wyjątkami) przez
przypadki
-
porządkowy (drugi, trzeci) oznacza kolejność i odmienia się
przez przypadki, liczby, rodzaje
-
zbiorowy (dwoje, troje) wskazuje na liczbę istot niedorosłych
(dwoje kociąt), osób różnej płci (dwoje ludzi), rzeczowników typu wrota, usta,
oczy, ręce
i odmienia się (poza wyjątkami) przez przypadki
-
ułamkowy (jedna czwarta, ćwierć) - odmiana (poza wyjątkami)
przez przypadki
|
