|
GŁOSKA A LITERA
Każdy
wyraz dzieli się na głoski – najmniejsze, dające się wyodrębnić, dźwięki mowy.
Zapis głoski to litera
Przykład: wyraz: książka głoski: k ś ą ż k
a litery: k s i ą ż k a
SAMOGŁOSKA I SPÓŁGŁOSKA
Głoski
dzielą się na:
samogłoski: a e o u i y (dźwięczne, ustne) ę ą
(dźwięczne, nosowe)
spółgłoski – pozostałe głoski
RODZAJE GŁOSEK
-
Jeśli strumień powietrza przepływa i przez jamę ustną i przez jamę nosową –
słyszymy spółgłoski nosowe: m m’ n n’
Pozostałe spółgłoski są ustne
-
Jeśli wiązadła głosowe zbliżają się do siebie – słyszymy
spółgłoski dźwięczne: b b’ w w’ d z dz ż dż ź dź g’ g l l’ ł r
m m’ n n’
Jeśli wiązadła głosowe oddalają się od siebie – słyszymy
spółgłoski bezdźwięczne p p’ f f’ t s c sz cz ś ć k’ k
-
Jeśli środkowa część języka zbliża się do podniebienia twardego – słyszymy
spółgłoski miękkie m’ l’ b’ p’ w’ f’ ń ź ś dź ć g’ k’ ch’
Pozostałe spółgłoski są twarde
SYLABA I AKCENT
Sylaba to część wyrazu wymówiona przy nieprzerwanym
oddechu. Ośrodkiem
sylaby jest samogłoska, która może tworzyć sylabę sama
(na – u – ka) lub wspólnie
ze spółgłoskami (u
– li – ca).
Każde mocniejsze wymówienie sylaby to akcent.
W wyrazach dwu- i więcejsylabowych pada on na drugą sylabę od końca
(wie – dzieć, po – wie – dzieć, od – po – wie – dzieć)
Wyjątki:
-
1 i 2 osoba liczby mnogiej
czasu przeszłego (po – wie – dzie – liś – my)
-
niektóre wyrazy obcego
pochodzenia (gra – ma – ty – ka)
-
liczebniki 400, 700, 800,
900
-
wyraz Rzecz – po – spo
– li – ta
-
1 i 2 osoba liczby mnogiej
trybu przypuszczającego
(po – wie – dzie – li – byś-my)
UPODOBNIENIA
Jeśli
w wyrazie lub między wyrazami artykulacja (wymowa) jednej głoski dostosowuje
się do artykulacji (wymowy) drugiej – mówimy o upodobnieniu
Rodzaje upodobnień:
ubezdźwięcznienie : ławka [ łafka]
udżwięcznienie: prośba [proźba]
słuchać go [słuchadź go]
pod względem miejsca artykulacji: zdziwić [ździwić] las
szumi [lasz szumi]
Jeśli upodobnienie następuje w wyrazie, jest upodobnieniem
wewnątrzwyrazowym
(rybka) [rypka], jeśli między wyrazami – międzywyrazowym (czytać
głośno)
[czytadź głośno].
Jeśli upodobnienie przebiega w kierunku odwrotnym niż cały wyraz, nazywamy je
wstecznym (rozsypać) [rossypać], jeśli postępuje w tym samym
kierunku, co wyraz
(krzak) [kszak] - postępowym
W wielu wyrazach następuje utrata dźwięczności w wygłosie: chleb [chlep] oraz uproszczenie grup spółgłoskowych: kościuszkowski [kościuszkoski]
|
