|
Europejski Trybunał Sprawiedliwości
został utworzony na mocy traktatu paryskiego o EWWiS z 1951 r. W skład
Trybunału od 1 stycznia 1995 r. wchodzi 15 sędziów (reprezentowane są w
wszystkie kraje nie wynika to jednak z przepisów prawnych, lecz z praktyki)
oraz 9 adwokatów (w literaturze polskiej możemy spotkać również określenie
rzeczników) generalnych. Nominacje sędziowskie pozostają w gestii rządów
państw członkowskich. Art. 167 Traktatu o WE określa warunki jakie powinien
spełniać kandydat na stanowisko sędziego ETS są to m.in.: uprawnienia
wymagane do pełnienia najwyższych funkcji sędziowskich we własnym kraju oraz
fakt bycia powszechnie uznanym ekspertem w dziedzinie prawa wspólnotowego.
Kadencja trwa 6 lat, a co 3 lata następuje zmiana części składu
sędziowskiego. ETS obraduje w ramach 4 izb w składzie 3 i 5 sędziów
(sędziowie mogą wchodzić w skład więcej niż jednej izby). Wśród organów WE
Trybunał był pierwszym organem wspólnym dla trzech Wspólnot. Zakres jego
kompetencji został więc uregulowany w trzech głównych traktatach: art.
164-188 Traktatu Rzymskiego o WE, art. 31-34 Traktatu Paryskiego o EWWiS
oraz art. 136-160 Traktatu o EURATOM-ie. Sprawy proceduralne orazorganizację
reguluje statut ustanowiony przez państwa członkowskie. Zakres kompetencji
ETS jest jakościowo i ilościowo różny od podobnych mu organów w państwach
narodowych. Wśród jego funkcji należy wymienić:
1. Orzekanie o zgodności
aktów prawnych wydawanych przez organy WE z traktatami ustanawiającymi te
wspólnoty (dotyczy tylko aktów prawnie wiążących, takich jak:rozporządzenia,
dyrektywy, decyzje – nie zaś zaleceń czy opinii, art. 173 Traktatu
Rzymskiego o WE) zarówno w przypadku przekroczenia kompetencji jak i
zaniechania;
2. Podejmowanie decyzji
na wniosek Komisji wobec państw członkowskich, które nie wypełniają
zobowiązań traktatowych;
3. Funkcję organu
doradczego na wniosek Rady Unii, Komisji lub państwa członkowskiego w
zakresie zgodności z traktatami umowy międzynarodowej, która ma zostać
zawarta. Opinia ETS nie ma charakteru wiążącego, jednak podpisanie umowy
negatywnie zaopiniowanej wymaga podjęcia specjalnej procedury określonej
art. N Traktatu o Unii Europejskiej;
4. Na mocy art. 179
Traktatu Rzymskiego ETS rozstrzyganie sporów pomiędzy Wspólnotami a ich
funkcjonariuszami. Ponadto udziela ochrony osobom prywatnym (fizycznym
i prawnym) przed nieuprawnionym działaniom Wspólnot. Rozstrzyga również
spory
o naprawienie szkód spowodowanych działalnością funkcjonariuszy Wspólnot w
czasie wykonywania obowiązków służbowych;
5. Pełnienie funkcji sądu
apelacyjnego od orzeczeń Sądu Pierwszej Instancji.
Szeroki zakres
kompetencji Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości określają jego istotną
pozycję w systemie organów wspólnotowych. Z drugiej strony, wielość spraw
rozpatrywanych przez ETS oraz długi w związku z tym czas oczekiwania na
rozstrzygnięcia wymusiło utworzenie kolejnej instytucji sądowniczej -
Sądu Pierwszej Instancji. Możliwość powstania Sądu została
zasygnalizowana w Jednolitym Akcie Europejskim podpisanym 17 lutego 1986 r.,
decyzję tę oddano w gestię Rady. Stosowna uchwała została podjęta 24
października 1988 r., co umożliwiło rozpoczęcie działalności Sądu 1
listopada 1989 r. Podstawę prawną działania Sądu stanowią: art. 11
Jednolitego Aktu Europejskiego wprowadzający art. 168a do Traktatu
Rzymskiego, art. 140a Traktatu o EURATOM-ie i art. 32d Traktatu o EWWiS. W
skład Sądu wchodzi 15 sędziów, mianowanych przez Radę Unii w oparciu o
decyzję rządów państw członkowskich. Kadencja wynosi 6 lat, istnieje
możliwość reelekcji. Wymagania stawiane kandydatom na sędziów są analogiczne
z tymi obowiązującymi dla ETS-u.
Sąd Pierwszej Instancji
orzeka w następujących sprawach:
1. Spory pomiędzy
Wspólnotami a ich funkcjonariuszami;
2. Spory pomiędzy osobami
prawnymi i fizycznymi a organami Wspólnot w zakresie stosowania prawa o
konkurencji i antydumpingu;
3. Spory o odszkodowanie
z tytułu odpowiedzialności deliktowej wyrządzone osobom fizycznym i prawnym
w wyniku działalności organów WE i ich funkcjonariuszy;
4. Spory wniesione
przeciwko Komisji przez przedsiębiorstwa na podstawie Traktatu o EWWiS (art.
50 i 57-66) dotyczące stosowania ograniczeń ilościowych na produkcję węgla i
stali oraz kontrolę cen.
Procedura postępowania
przed Sądem Pierwszej Instancji jest identyczna z tą obowiązującą dla ETS.
Ponadto ETS stanowi instancję apelacyjną dla Sądu i ma moc uchylania jego
orzeczeń. Obsługę administracyjną stanowią służby odpowiednie dla ETS,
siedzibą jest Luksemburg. Podstawową różnicą dzielącą obydwa sądy jest
zakres spraw podlegający ich orzecznictwu oraz nadrzędny charakter
Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.
Polska będzie miała prawo posiadania 1 sędziego w ETS i 1 sędziego w Sądzie
Pierwszej Instancji.
|
