|
 Święta
Zmartwychwstania Pańskiego, zwane też Świętami Wielkanocnymi to
najważniejszy moment w rocznym cyklu liturgicznym Kościoła. Zmartwychwstanie
Jezusa Chrystusa jest najistotniejszym wydarzeniem, podstawą całego
chrześcijaństwa, świadectwem zwycięstwa, triumfu życia nad śmiercią. Pierwsi
chrześcijanie, wywodząc się z wyznawców mozaizmu i z kręgu kultury
judaistycznej nie odrzucili żydowskiego układu roku, podzielonego na
tygodnie i święta synagogalne.
Największe święto żydowskie – Paschę, uznawali wszyscy za zapowiedź
Paschy (Wielkanocy). Społeczność chrześcijańska czciła dzień
zmartwychwstania Chrystusa już w najwcześniejszych czasach, przed
rozproszeniem apostołów, niosących ewangeliczną naukę do różnych części
świata. Święta Wielkanocne Kościół obchodził już uroczyście w II wieku.
Obchody corocznej pamiątki zmartwychwstania poprzedzone są okresem
przygotowań zwanym Wielkim Postem. Cykl czterdziestodniowego
Wielkiego Postu rozpoczyna Środa Popielcowa tzw. Popielec. Ksiądz w
tym dniu posypuje wiernym głowy odrobiną popiołu, uzyskanego ze spalonych
ubiegłorocznych gałązek palmowych. Przyjęcie popiołu oznacza pokorne uznanie
słabości ludzkiej oraz gotowość wewnętrznego odrodzenia.
Post jest czasem, który ma ułatwić wiernym spotkanie z łaską Boga, uczyć
wewnętrznej dyscypliny i opanować pragnienia. W okresie wielkopostnym
modlitwa osobista i wspólnotowa przybiera specyficzne formy, związane z męką
Jezusa. Kilkaset lat liczy zwyczaj odprawiania nabożeństwa Drogi Krzyżowej.
Nabożeństwo to upamiętnia przejście ulicami Jerozolimy Chrystusa niosącego
krzyż. Droga Krzyżowa, zwyczajowo odprawiana w piątki, polega na
rozważaniu Męki Pańskiej z jednoczesnym przemierzaniem symbolicznej trasy,
wytyczonej czternastoma krzyżami obrazującymi poszczególne epizody opisane w
Ewangelii.
Temat męki i śmierci Chrystusa podejmują również Gorzkie Żale –
nabożeństwo rdzennie polskie, odprawiane w niedziele Wielkiego Postu.
Nabożeństwo rozpoczyna pieśń o charakterze pobudki, wzywająca wiernych do
głębokiego przeżywania ofiary krzyżowej Jezusa; składa się z trzech części,
z których każda zawiera trzy pieśni, wprowadzane krótkim podaniem intencji.
Wielki Post to czas, w którym organizowane są rekolekcje i przedstawienia
misteryjne.
Ostatni tydzień Wielkiego Postu rozpoczyna Niedziela Palmowa, która
przypomina o triumfalnym wjeździe Chrystusa do Jerozolimy. Tego dnia święci
się w kościele kupione lub własnoręcznie zrobione palemki wielkanocne. Są to
zazwyczaj wierzbowe lub bukszpanowe gałązki, które przyozdabia się
kolorowymi, suchymi kwiatkami i wstążeczkami. Dawniej wierzono, że palma
wielkanocna będzie chronić ludzi, zwierzęta, domy i pola przed czarami,
ogniem i wszelkim złem. W niektórych rejonach Polski do dzisiaj przygotowuje
się okazałe, kilkumetrowe palmy. Szczególnie piękne są palmy góralskie i
kurpiowskie.
Wielki Tydzień był czasem porządkowania domów ale i własnego wnętrza
poprzez liczne posty i umartwienia. Święcono wodę i ogień, przygotowywano
jaja wielkanocne. Podczas wielkotygodniowych nabożeństw wierni
rozpamiętywali wydarzenia z ostatnich dni życia Chrystusa. Tak dzieje się
również dziś. W Wielki Czwartek milkną dzwony kościelne, by odezwać
się ponownie w Wielką Sobotę. W katedrach biskupi święcą w tym dniu oleje,
potrzebne przy udzielaniu sakramentu chrztu, bierzmowania i sakramentu
chorych. W pozostałych świątyniach odprawiana jest Msza Wieczerzy Pańskiej.
Po liturgii Słowa następuje obrzęd obmycia nóg dwunastu chłopcom lub
dojrzałym mężczyznom. Odziany na biało kapłan polewa wodą ich stopy i ociera
ręcznikiem. Gest ten symbolizuje czynne włączenie się w Bożą miłość i odnosi
się do przykazania miłości bliźniego. Liturgia Eucharystyczna Wielkiego
Czwartku upamiętnia moment ustanowienia Najświętszego Sakramentu –
przeistoczenia chleba i wina w Ciało i Krew Chrystusa. Po uroczystej Komunii
świętej wiernych najświętszy Sakrament zostaje przeniesiony do tzw. kaplicy
adoracji, a przy tabernakulum gaśnie wieczna lampka. Dawniej w Wielki
Czwartek młodzi chłopcy święcili „topienie Judasza”, czyli słomianą kukłę
odzianą w łachy wrzucali do rzeki i ciskali w nią grudami błota i
kamieniami. Dziewczęta zaś o zmroku udawały się do najbliższej bieżącej wody
by się w niej wykąpać. Wierzono bowiem, że woda w Wielki Czwartek nabierała
niezwykłej mocy przysparzania dziewczętom gładkości.
Wielki Piątek poświęcony jest przeżyciom, związanym z męką i śmiercią
Chrystusa. W tym dniu obowiązuje wiernych zachowanie ścisłego postu. W
Wielki Piątek nie odprawia się Mszy świętej, a odczytuje się wiernym
obszerny opis męki Chrystusa, po którym następuje adoracja krzyża. W Wielki
Piątek gotuje się jaja na twardo, a później maluje się je, skrobie wzory lub
okleja. Takimi pisankami można grać „w bitki”, czyli uderzać swoim jajkiem w
jako kolegi. Wygrywa ten, czyje jajko się nie zbije.
W Wielką Sobotę przez cały dzień trwa adoracja Chrystusa złożonego do
grobu. Przygotowuje się tego dnia Święconkę, czyli małe porcje
pokarmów, które znajdą się później na świątecznym stole. Święconkę włożoną
do koszyczka ozdobionego zielonymi listkami i białymi serwetkami zanosi się
do kościoła, aby ksiądz pobłogosławił. W wielkanocnej Święconce znaleźć
można oczywiście jaja, które są symbolem początku i źródłem życia, chleb,
wędlinę, sól, pieprz, czasem ciasto.
Niedziela Wielkanocna jest radosnym, długo oczekiwanym dniem, który
spędza się w rodzinnym gronie. Dzień ten rozpoczyna poranna Msza święta
zwana Rezurekcją, którą poprzedza uroczysta procesja z Najświętszym
Sakramentem wokół kościoła. Po porannej Mszy spożywa się świąteczne
śniadanie, w trakcie którego członkowie rodziny składają sobie życzenia,
dzieląc się święconym jajkiem. Wśród smakołyków na świątecznym stole nie
może zabraknąć wielkanocnych baranków i zajączków wykonanych z cukru, masła
lub upieczonych z ciasta oraz wielkanocnych bab i mazurków.
Drugi dzień Świąt czyli Poniedziałek Wielkanocny, zwany także lanym
poniedziałkiem przynosi najwięcej śmiechu i zabawy dzieciom. Tego dnia
bowiem chłopcy i dziewczęta oblewają się wodą. Ta wielkanocna kąpiel to
śmigus-dyngus. Trudno dziś powiedzieć jaki był sens zwyczaju oblewania
się wodą. Prawdopodobnie chodziło tu o akt oczyszczenia i wzmocnienia sił
rozrodczych. Dlatego w tym dniu pozwólmy chociażby skropić się wodą.
|
